1 Marcus

Marcus

1. De vondeling

Op 25 april 1686. ’s avonds om 9 uur vond de aalmoezenier van het vondelinghuis een baby in de Onze Lieve Vrouwestraat, tegenover de herberg “Te Gulick” in Antwerpen.

Het kindje was gewikkeld in een groen dekentje en een witte doek. Het droeg een gestreepte luier, een half hemdje en een wit mutsje. Het was de feestdag van de heilige Marcus, dus zijn voornaam werd Marcus. De naam van de herberg werd zijn achternaam: Gulickx. Het kindje werd gedoopt in de St. Joriskerk.

1686: Herroeping Edict van Nantes: het aantal vluchtelingen uit Frankrijk wordt geschat op 75.000.

1687: De West Indische Compagnie kan een buitengewoon hoog dividend van 10% uitkeren vanwege de voorspoedige slavenhandel.

1688: Willem III landt met zijn leger bij Torbay en rukt op naar Londen.

1689: Willem III en zijn vrouw Maria Stuart worden tot koning en koningin van Engeland uitgeroepen. Nederland is een missie-gebied en Petrus Codde is bisschop in Utrecht.
De Staten-Generaal verklaren Frankrijk de oorlog.

2. De kinderjaren 

De eerste levensjaren van Marcus kunnen we goed volgen. Al snel werd het kind uitbesteed bij Jan en Maeyke Smeyers uit Veerle bij Westerlo. Uitbesteden was in die tijd gebruikelijk. De pleeggezinnen kregen hiervoor ook een vergoeding. De meeste Antwerpse vondelingen werden ondergebracht bij gezinnen in de Kempen, aanvankelijk vooral in het gebied tussen Eindhoven en Turnhout (Reusel telde op een gegeven moment zelfs 80 Antwerpse vondelingen). In de tijd van Marcus werden de weeskinderen meer naar de Zuiderkempen gestuurd. Eenmaal per twee jaar bracht een aalmoezenier vanuit het Antwerpse een bezoek aan elk uitbesteed kind. Hij sprak dan met de pleegouders, de vondeling zelf, de buren en de dorpspastoor.

Sommige pleegouders maakten misbruik van de bij hen geplaatste kinderen: ze gaven het kind meer slaag dan eten en lieten het uit bedelen gaan. Maar heel vaak vonden de kinderen ook een echt thuis bij hun pleeggezin. Als het kind dan terug moest naar Antwerpen, namen de pleegouders “met weenende ooghen” afscheid.

In 1694 (hij is dan een jaar of 8) werd Marcus uitbesteed aan Cornelis van Reedt met zijn vrouw Anneke de Greef uit Hemiksem. In 1698 (12 jaar) kwam hij weer terug in het vondelingenhuis. En daarna zijn de omzwervingen van Marcus onbekend.

1691: Paus Alexander VIII sterft en wordt opgevolgd door Innocentius XII.

1694: Paleis “Het Loo” is eindelijk klaar. Geen Versailles maar wel koninklijke allure.

1695: Christiaan Huygens, wiskundige en wetenschapper, sterft.

1700: Paus Clemens XI

1702: Willem III sterft, het Tweede Stadhouderloos Tijdperk begint.

1705: J.S. Bach wandelt de 300 km naar Lübeck om naar “Abendmusiken” te luisteren, gedirigeerd door Buxtehude.

1706: Marlborough verovert de Spaanse Nederlanden.

1709: Johann Maria Farina maakt in Keulen zijn eau-de-cologne.

1711: Voor de eerste keer een klarinet in een orkest: J.A. Hasse, de opera “Croesus”. Ook het begin van de paardenraces in Ascot.

1712: Jean-Jacques Rousseau geboren.

1713: Vrede van Utrecht. Handel componeert: “Utrecht Te Deum”.

3. Van Antwerpen naar Alphen 

We kunnen alleen maar gissen naar de omstandigheden waardoor Marcus in Alphen terechtkwam. Ik zie nu 3 mogelijkheden:

(a) Als vervoerder.
Er bestond een (zeer) onregelmatige vervoersdienst met paard en kar tussen Antwerpen en Alphen. Waarschijnlijk is Marcus dan niet zelf de vervoerder geweest, maar stond hij in dienst van anderen.

(b) Als bandiet.
Tussen 1706 en 1708 werd de baronie van Breda onveilig gemaakt door het optreden van een roversbende genaamd ‘de Moskovieters’. De schout van Breda zei over hun activiteiten: “..de soogenaemde Moskovieters die alomme op de wegen ende in huijsen de menschen haere goederen hebben ontweldight ende afgestoolen..” De bendeleden leefden, zowel sociaal als geografisch, aan de rand van de Brabantse dorpsgemeenschappen. Ze waren merendeels afgedankte of gedeserteerde soldaten.

Was Marcus een bendelid?

(c) Als militair.
In 1702 brak een oorlog uit om de Spaanse troonsopvolging. De oorlog  was een restant van middeleeuwse dynastieke conflicten en wrok en wrevel overgebleven uit de godsienstoorlogen uit de 17e eeuw. Maar alles bedoeld om de macht van een agressief Frankrijk in te dammen.

De Republiek der 7 Verenigde Nederlanden bracht de grootste legermacht op de been die zij ooit had gehad, zo’n 120.000 manschappen. Meestal afkomstig uit Duitse landen en de Zuidelijke Nederlanden. Deze zware financiële lasten die dit met zich meebracht betekenden uiteindelijke het langzame verdwijnen van de Republiek uit de groep van Europese grootmachten.
Marcus was in bij de aanvang van de oorlog  16 jaar en dus oud genoeg om in het leger te gaan.
In 1712 werd de Vrede van Utrecht getekend en de legers werden in rap tempo ontbonden.
Was Marcus een afgezwaaide militair uit zo’n legereenheid?

4. Huwelijk met Petronella van Helderen 

In Alphen ontmoet hij Petronella van Helderen. Zij was de dochter van Geert van Helderen en Cataleyn, Jan Dirken en had al een (onwettig) kind, Gerardina gedoopt 10 juli 1712 (Gerardina heb ik daarna nergens meer teruggevonden). De naam van de schoonvader,  ‘Gerardus’, blijft nog generaties lang aanwezig in de nakomelingen van Marcus.

26 Januari 1715 gaat het paar in ondertrouw en 17 februari 1715 wordt het huwelijk voltrokken in de kerk van Alphen door kapelaan Timotheu Gybkens. Een paar maanden later, 17 april 1715, lenen Petronella en haar moeder van Jan Michiel Stoops “…eene somme van eenendartigh gulden capitael stuck tot veertigh grooten…” met als onderpand een weiland op Quaalburg.

17 september 1715 wordt Anna, Maria geboren.

7 Januari 1717 krijgt het stel een borgbrief van de schepenen van Alphen voor de schepenen van Weelde. Zo’n borgbrief was nodig als iemand zich wilde vestigen in een andere plaats. De schepenen van Alphen stelden zich garant voor de zorg aan Petronella en de helft van haar kinderen als dat in Weelde eventueel nodig zou zijn. En in de winter trekken Marcus, Petronella en Anna naar Weelde.

Petronella is dan hoogzwanger en op 23 januari wordt Johanna gedoopt in Weelde.

Catharina, de derde dochter wordt gedoopt in Weelde op 25 juli 1718.

De eerste zoon wordt op 29 maart 1720 gedoopt in Weelde en krijgt de naam Gerardus.

1719: Daniel Defoe: “Robinson Crusoe”.

1721: Paus Innocentius XIII.
J.S. Bach componeert de “Brandenburg Concerten”.

In 1722 is het gezin terug in Alphen want daar wordt op 3 januari van dat jaar Petrus gedoopt.

Op 16 januari 1724 wordt Magdalena gedoopt maar het kindje overlijdt al op 29 maart van datzelfde jaar.

1723: Ontstaan Oud-Katholieke Kerk.
Huiseigenaren in de Generaliteitslanden mogen gewapenderhand optreden tegen “dieven, geweldenaars of quaatdoenders”. Zwervers zijn nu vogelvrij.

1724: Paus Benedictus XIII

1726: Jonathan Swift: “Gulliver’s Travels”.

1729: J.S. Bach componeert de “Mattheus Passion”.

1730: Paus Clement XII.
Tientallen homo’s ter dood veroordeeld.

1731: “10 Downing Street” wordt gebouwd.

1738: De eerste koekoeksklokken in het Zwarte Woud.

1740: Hongerjaar. De winter zet al vroeg in. Vooral 10 en 11 januari zijn zeer, zeer koud en tot in mei valt er nog sneeuw.
Paus Benedictus XIV.

1742: Anders Celsius maakt zijn thermometer.

22 December 1746 overlijdt Marcus.

Geef een reactie

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.